دائمی شدن قرارداد کار

دائمی شدن قرارداد کار؛ چه زمانی قرارداد موقت دائمی می‌شود؟

دائمی شدن قرارداد کار یکی از موضوعات مهم و پرتکرار میان کارگران و کارفرمایان است. بسیاری از کارگران چند سال با یک مجموعه همکاری می‌کنند و قرارداد آنها هر چند ماه یا هر سال تمدید می‌شود. در چنین شرایطی این سؤال مطرح می‌شود که آیا تمدید چندباره قرارداد موقت باعث می‌شود قرارداد کارگر به قرارداد دائم تبدیل شود یا خیر.

پاسخ این سؤال به یک عامل مهم یعنی ماهیت کاری که کارگر انجام می‌دهد بستگی دارد. قانون کار میان کارهای مستمر و کارهایی که طبیعت آنها غیرمستمر است تفاوت قائل شده و نمی‌توان صرفاً بر اساس تعداد سال‌های سابقه یا تعداد دفعات تمدید قرارداد، درباره دائمی شدن قرارداد تصمیم گرفت.

قرارداد دائم و قرارداد موقت چه تفاوتی دارند؟

طبق ماده ۷ قانون کار، قرارداد کار می‌تواند برای مدت موقت یا مدت غیرموقت منعقد شود. بنابراین اصل وجود قرارداد موقت در قانون کار پذیرفته شده است و هر قرارداد چندماهه یا یک‌ساله‌ای الزاماً قرارداد دائمی محسوب نمی‌شود.

یکی از مهم‌ترین مقررات ماده ۷، تبصره ۲ آن است. بر اساس این تبصره، در کارهایی که طبیعت آنها جنبه مستمر دارد، اگر مدتی در قرارداد ذکر نشود، قرارداد دائمی تلقی می‌شود. بنابراین باید میان دو وضعیت تفاوت گذاشت: قراردادی که از ابتدا مدت مشخصی دارد و قراردادی که برای کار مستمر منعقد شده اما در آن مدت تعیین نشده است.

آیا بعد از چند سال قرارداد موقت، قرارداد خودکار دائمی می‌شود؟

یکی از باورهای رایج میان کارگران این است که اگر قرارداد موقت چند بار تمدید شود یا کارگر سه، چهار یا پنج سال در یک مجموعه مشغول به کار باشد، قرارداد او به‌صورت خودکار دائمی خواهد شد. اما صرف تمدید مکرر قرارداد موقت یا طولانی شدن سابقه کار، به‌تنهایی باعث دائمی شدن قرارداد نمی‌شود.

ماده ۷ قانون کار، قرارداد کار را به دو نوع موقت و غیرموقت تقسیم کرده است. همچنین تبصره ۲ این ماده مقرر می‌کند در کارهایی که طبیعت مستمر دارند، اگر مدتی در قرارداد ذکر نشده باشد، قرارداد دائمی تلقی می‌شود.

بنابراین باید بین تمدید یک قرارداد دارای مدت مشخص و ادامه همکاری بدون تعیین مدت تفاوت قائل شد. اگر در هر دوره، قرارداد با تاریخ شروع و پایان مشخص منعقد یا تمدید شده باشد، صرف تکرار این قراردادها به معنی تبدیل خودکار آن‌ها به قرارداد دائم نیست.

البته در اختلافات کارگری، صرف عنوان قرارداد نیز همیشه برای تعیین وضعیت رابطه کاری کافی نیست. اگر کارگر مدعی باشد که پس از پایان قرارداد، همکاری بدون تعیین مدت ادامه یافته یا شرایط واقعی رابطه کاری با مفاد قرارداد تفاوت داشته است، موضوع باید با بررسی قراردادها، مدارک و نحوه ادامه همکاری در مرجع صالح رسیدگی شود.

در نتیجه، برای تشخیص دائمی بودن قرارداد نباید فقط تعداد سال‌های اشتغال یا تعداد تمدیدها را ملاک قرار داد؛ بلکه متن قرارداد، تعیین یا عدم تعیین مدت، ماهیت کار و وضعیت ادامه همکاری اهمیت دارد.

منظور از کار مستمر چیست؟

برای پاسخ به سؤال «آیا قرارداد من باید دائمی باشد؟» ابتدا باید مشخص شود کاری که کارگر انجام می‌دهد مستمر است یا غیرمستمر. مستمر بودن کار به این معناست که فعالیت مورد نظر ماهیت ادامه‌دار دارد و صرفاً برای انجام یک پروژه یا مأموریت محدود و موقت ایجاد نشده است.

برای مثال، فعالیت‌هایی که جزء فعالیت اصلی و مستمر یک واحد اقتصادی هستند، با پروژه‌ای که صرفاً برای ساخت یک ساختمان، اجرای یک طرح مشخص یا انجام یک مأموریت محدود ایجاد شده، از نظر ماهیت یکسان نیستند. مقررات سال ۱۳۹۹ نیز برای تشخیص کارهای غیرمستمر نمونه‌هایی مانند پروژه‌های ساخت سد، راه و کارخانه و همچنین برخی فعالیت‌های موقت خارج از فعالیت اصلی کارگاه را مطرح کرده است.

یک نکته مهم برای کارگران

اگر قرارداد شما هر سال تمدید می‌شود، صرفاً به تعداد تمدیدها توجه نکنید. ابتدا بررسی کنید در قرارداد چه عنوانی برای شغل و نوع کار درج شده، فعالیتی که انجام می‌دهید جزء فعالیت اصلی و مستمر کارگاه است یا یک پروژه مشخص و موقت، تاریخ شروع و پایان هر قرارداد چیست و آیا قراردادهای قبلی بدون فاصله تمدید شده‌اند یا خیر.

همچنین بهتر است تمام نسخه‌های قرارداد، الحاقیه‌ها، فیش‌های حقوقی و سوابق بیمه را نگهداری کنید. این مدارک در صورتی که درباره دائمی شدن قرارداد کار یا نحوه پایان همکاری اختلافی ایجاد شود، می‌توانند برای بررسی رابطه کاری اهمیت داشته باشند.

خلاصه شرایط دائمی شدن قرارداد کار

• قرارداد کار طبق قانون می‌تواند موقت یا غیرموقت باشد.
• در کارهای مستمر، اگر مدتی در قرارداد ذکر نشده باشد، قرارداد طبق تبصره ۲ ماده ۷ قانون کار دائمی تلقی می‌شود.
• صرف تمدید چندباره قرارداد موقت، به‌تنهایی موجب دائمی شدن قرارداد نیست.
• اگر قرارداد موقت پایان یابد و کارگر با توافق صریح یا ضمنی کار را ادامه دهد، ممکن است قرارداد برای مدت دیگری تمدید شده باشد؛ این موضوع به‌خودی‌خود به معنی دائمی شدن قرارداد نیست.
• تمدید شفاهی قرارداد نیز از نظر قانون قابل تصور است؛ زیرا قرارداد کار می‌تواند کتبی یا شفاهی باشد.
• در کارهای غیرمستمر، مقررات مربوط به حداکثر مدت قراردادهای موقت باید بررسی شود.
• برای تشخیص وضعیت قرارداد، باید متن قرارداد، توافق طرفین، ماهیت واقعی کار و نحوه ادامه همکاری در کنار یکدیگر بررسی شوند.

پرسش‌های متداول درباره دائمی شدن قرارداد کار

آیا بعد از ۴ سال قرارداد موقت، کارگر خودکار رسمی یا دائمی می‌شود؟

خیر. صرف گذشت چهار سال از اشتغال یا تمدید قراردادهای موقت، باعث دائمی شدن یا رسمی شدن کارگر نمی‌شود. محدودیت چهار سال در مقررات مربوط به حداکثر مدت قراردادهای موقت در کارهایی با ماهیت غیرمستمر مطرح شده و نباید آن را به تمام مشاغل و قراردادهای موقت تعمیم داد. همچنین دائمی شدن قرارداد با رسمی شدن کارگر دو مفهوم متفاوت هستند.

آیا تمدید چندباره قرارداد موقت باعث دائمی شدن قرارداد می‌شود؟

خیر. استمرار اشتغال، طولانی شدن سابقه کار یا تمدید چندباره قرارداد مدت‌دار، به‌تنهایی موجب تبدیل قرارداد موقت به دائم نمی‌شود. تا زمانی که رابطه کاری بر اساس قراردادهای دارای مدت مشخص ادامه دارد، صرف تکرار تمدیدها دلیل قطعی دائمی شدن قرارداد نیست.

دائمی تلقی شدن قرارداد زمانی مطرح می‌شود که رابطه کاری از وضعیت مدت‌دار خارج شده باشد؛ برای مثال، در کار مستمر، اگر قرارداد بدون تعیین مدت منعقد شده باشد، مطابق تبصره ۲ ماده ۷ قانون کار، قرارداد دائمی محسوب می‌شود. بنابراین برای تشخیص وضعیت قرارداد باید مفاد قرارداد و شرایط واقعی ادامه همکاری بررسی شود.

اگر در قرارداد کار مستمر مدت قرارداد نوشته نشده باشد، قرارداد چه وضعی دارد؟

طبق تبصره ۲ ماده ۷ قانون کار، در کارهایی که طبیعت آنها جنبه مستمر دارد، اگر مدتی در قرارداد ذکر نشده باشد، قرارداد دائمی تلقی می‌شود.

آیا قرارداد موقت برای کار مستمر ممنوع است؟

خیر. در کارهایی با ماهیت مستمر نیز امکان انعقاد قرارداد موقت وجود دارد و قانون کار قراردادهای مدت‌موقت را به رسمیت شناخته است. بنابراین مستمر بودن فعالیت کارگاه یا شغل، به‌تنهایی باعث دائمی شدن قرارداد کارگر نمی‌شود.

مطابق تبصره ۲ ماده ۷ قانون کار، اگر در کارهایی که طبیعت مستمر دارند، مدتی در قرارداد ذکر نشده باشد، قرارداد دائمی تلقی می‌شود. در نتیجه، در کارهای مستمر هم قرارداد می‌تواند موقت یا دائم باشد و ملاک تشخیص، از جمله تعیین یا عدم تعیین مدت در قرارداد است.

برای دائمی شدن قرارداد کار چه مدارکی اهمیت دارد؟

اگر کارگری چند سال با یک کارفرما همکاری کرده و قراردادهای او به صورت موقت تمدید شده است، برای بررسی وضعیت قرارداد نباید فقط به تعداد سال‌های سابقه توجه کرد. قراردادهای قبلی، نوع شغل، ماهیت فعالیت کارگاه، شرح وظایف و سوابق واقعی اشتغال همگی می‌توانند در تشخیص وضعیت رابطه کاری اهمیت داشته باشند.

ماده ۱۰ قانون کار مشخص کرده است که قرارداد کار باید اطلاعاتی مانند نوع کار یا حرفه، مزد، ساعات کار، محل انجام کار و در صورت معین بودن مدت، مدت قرارداد را دربر داشته باشد. بنابراین نسخه قراردادهای قبلی یکی از مهم‌ترین مدارکی است که در اختلافات مربوط به نوع قرارداد باید نگهداری شود.

مهم‌ترین مدارک برای بررسی دائمی بودن قرارداد

آیا سابقه بیمه چندساله یعنی قرارداد کار دائمی است؟

خیر. سابقه بیمه چندساله به تنهایی مساوی با قرارداد دائم نیست. ممکن است یک کارگر سال‌ها با قراردادهای مدت‌موقت در یک مجموعه مشغول به کار باشد و برای او نیز سابقه بیمه ثبت شود. بنابراین سابقه بیمه، یکی از مدارک مربوط به استمرار اشتغال است اما نوع قرارداد باید با توجه به سایر اسناد و شرایط کار مشخص شود.

به همین دلیل اگر کارگری مثلاً پنج سال سابقه بیمه در یک کارگاه دارد، نمی‌توان تنها با مشاهده این سابقه گفت قرارداد او حتماً دائمی بوده است. باید قراردادهای منعقدشده در این مدت و ماهیت فعالیت نیز بررسی شود.

اگر کارگر چندین قرارداد موقت پشت سر هم داشته باشد چه می‌شود؟

تمدید متوالی قراردادهای موقت به خودی خود یک قاعده ساده مانند «بعد از تعداد مشخصی تمدید، قرارداد دائمی می‌شود» ایجاد نمی‌کند. ماده ۷ قانون کار اصل قراردادهای موقت و غیرموقت را پذیرفته است و تبصره ۲ همین ماده نیز در مورد کارهای با ماهیت مستمر، در صورتی که مدت در قرارداد ذکر نشده باشد، حکم قرارداد دائمی را بیان کرده است.

بنابراین در یک پرونده واقعی باید ابتدا مشخص شود قراردادهای موقت دارای تاریخ شروع و پایان بوده‌اند یا خیر، کارگر در فاصله میان قراردادها همچنان مشغول به کار بوده است یا خیر و فعالیتی که انجام می‌داده چه ماهیتی داشته است.

فرق «قرارداد موقت» با «قرارداد دائم» در پایان همکاری چیست؟

یکی از تفاوت‌های مهم این دو نوع قرارداد، نحوه پایان رابطه کاری است. در قرارداد مدت موقت، تاریخ پایان قرارداد در متن قرارداد مشخص می‌شود و مقررات مربوط به قراردادهای موقت باید رعایت شود. در قرارداد غیرموقت، رابطه کاری تاریخ پایان از پیش تعیین‌شده ندارد و پایان آن تابع مقررات قانونی مربوط به خاتمه یا فسخ قرارداد است.

برای همین، صرف اینکه یک کارگر مدت زیادی در یک مجموعه کار کرده است، به تنهایی پاسخگوی همه مسائل مربوط به پایان همکاری نیست. نوع قرارداد و نحوه خاتمه آن باید مشخص شود.

اگر کارفرما قرارداد را موقت نوشته باشد ولی کار مستمر باشد چه؟

این موضوع نیازمند بررسی دقیق شرایط است. «مستمر بودن کار» و «مدت‌دار بودن قرارداد» دو مفهوم جداگانه هستند و نباید صرفاً از روی عنوان شغل درباره آنها نتیجه‌گیری کرد.

برای مثال ممکن است فعالیت یک مجموعه ماهیت مستمر داشته باشد اما قرارداد کارگر برای مدت مشخصی منعقد شده باشد. در چنین وضعیتی باید مقررات مربوط به قرارداد موقت و شرایط واقعی رابطه کاری بررسی شود. از طرف دیگر، اگر در یک کار مستمر اصلاً مدتی در قرارداد ذکر نشده باشد، تبصره ۲ ماده ۷ قانون کار حکم قرارداد دائمی را مطرح می‌کند.

اگر کارفرما قراردادهای قبلی را به کارگر تحویل ندهد چه؟

کارگر بهتر است از همان زمان شروع همکاری، نسخه قرارداد و الحاقیه‌های آن را نزد خود نگهداری کند. نمونه قرارداد عمومی منتشرشده بر مبنای ماده ۱۰ قانون کار نیز قرارداد را در چند نسخه پیش‌بینی کرده و یک نسخه را برای کارگر در نظر گرفته است.

اگر قراردادهای قبلی در اختیار کارگر نیست، سایر مدارک رابطه کاری مانند فیش حقوقی، سوابق بیمه، احکام یا نامه‌های اداری و اسناد پرداخت نیز می‌توانند برای بررسی رابطه کاری مورد استفاده قرار گیرند. البته ارزش اثباتی هر مدرک به شرایط پرونده و تشخیص مرجع رسیدگی بستگی دارد.

اختلاف درباره دائمی بودن قرارداد را از کجا پیگیری کنیم؟

اگر کارگر و کارفرما درباره نوع قرارداد، پایان همکاری یا حقوق ناشی از رابطه کاری اختلاف داشته باشند، موضوع می‌تواند در چارچوب مراجع حل اختلاف کار پیگیری شود. در چنین پرونده‌ای بهتر است کارگر به جای تکیه بر یک ادعا مانند «من چند سال کار کرده‌ام، پس قراردادم دائمی است»، مجموعه مدارک مربوط به رابطه کاری را ارائه کند.

قراردادهای قبلی، سوابق بیمه، فیش‌های حقوقی، شرح وظایف و سایر اسناد می‌توانند به مرجع رسیدگی کمک کنند تا وضعیت واقعی رابطه کاری را بررسی کند.

یک اشتباه رایج درباره قراردادهای موقت

گاهی گفته می‌شود: «اگر قرارداد موقت چند بار تمدید شود، خودکار قرارداد دائم می‌شود.» این عبارت به صورت کلی و بدون توجه به مقررات قابل اعمال، دقیق نیست.

از طرف دیگر، این برداشت هم درست نیست که «کارفرما هر تعداد سال که بخواهد می‌تواند قرارداد موقت ببندد و هیچ محدودیتی وجود ندارد». قانون کار در تبصره ۱ ماده ۷ برای کارهایی که طبیعت آنها غیرمستمر است، تعیین حداکثر مدت قراردادهای موقت را پیش‌بینی کرده و مقررات مربوط به فعالیت‌های غیرمستمر نیز در سال ۱۳۹۹ تصویب شده است.

بنابراین برای پاسخ دقیق باید ابتدا مشخص شود کار مستمر است یا غیرمستمر، قرارداد چه مدت داشته، قراردادها چگونه تمدید شده‌اند و رابطه کاری در عمل چگونه ادامه پیدا کرده است.

چک‌لیست کارگری که چند سال قرارداد موقت داشته است

• همه قراردادهای سال‌های گذشته را جمع‌آوری کنید.
• تاریخ شروع و پایان هر قرارداد را یادداشت کنید.
• بررسی کنید آیا بین قراردادها فاصله‌ای وجود داشته است یا خیر.
• نوع کار و شرح وظایف واقعی خود را مشخص کنید.
• سوابق بیمه تأمین اجتماعی را دریافت و بررسی کنید.
• فیش‌های حقوقی و مدارک پرداخت حقوق را نگه دارید.
• نامه‌ها، احکام کارگزینی و مکاتبات مربوط به شغل را حفظ کنید.
• اگر قرارداد جدیدی برای امضا ارائه شده، قبل از امضا مدت و شرایط آن را بررسی کنید.
• در صورت ایجاد اختلاف، تمام مدارک رابطه کاری را یکجا آماده کنید.

پرسش‌های متداول درباره دائمی شدن قرارداد

آیا پنج سال سابقه کار باعث دائمی شدن قرارداد می‌شود؟

صرف پنج سال سابقه کار، به تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره دائمی بودن قرارداد کافی نیست. باید نوع قراردادهای منعقدشده، ماهیت کار و سایر شرایط رابطه کاری بررسی شود.

آیا پنج سال سابقه بیمه یعنی قرارداد من دائم است؟

خیر. سابقه بیمه استمرار اشتغال را نشان می‌دهد، اما به تنهایی نوع قرارداد را مشخص نمی‌کند. قراردادهای کار و شرایط واقعی اشتغال نیز باید بررسی شوند.

اگر هر سال قرارداد موقت امضا کنم، قرارداد دائمی می‌شود؟

صرف تمدید سالانه قرارداد، به تنهایی موجب دائمی شدن خودکار قرارداد نمی‌شود. مقررات مربوط به نوع فعالیت، ماهیت کار و مفاد قرارداد اهمیت دارد.

اگر قرارداد کار مدت نداشته باشد، آیا دائم است؟

در کارهایی که طبیعت آنها جنبه مستمر دارد، تبصره ۲ ماده ۷ قانون کار مقرر کرده است که اگر مدتی در قرارداد ذکر نشده باشد، قرارداد دائمی تلقی می‌شود.

برای اثبات وضعیت قرارداد چه مدارکی لازم است؟

قراردادهای کار، سوابق بیمه، فیش حقوقی، احکام و نامه‌های اداری، شرح وظایف و سایر مدارکی که رابطه کاری و شرایط آن را نشان می‌دهند، می‌توانند در بررسی موضوع مؤثر باشند.

آیا کارفرما می‌تواند قرارداد موقت را تمدید نکند؟

یکی از سؤالات مهم درباره قراردادهای موقت این است که اگر کارگر چند سال در یک مجموعه کار کرده باشد، آیا کارفرما الزاماً باید قرارداد او را برای سال بعد تمدید کند یا خیر.

طبق ماده ۲۱ قانون کار، «انقضای مدت در قراردادهای کار با مدت موقت و عدم تجدید صریح یا ضمنی آن» یکی از موارد خاتمه قرارداد کار است. بنابراین اگر قرارداد کار برای مدت مشخصی منعقد شده باشد و مدت آن به پایان برسد و قرارداد جدیدی نیز منعقد نشود، اصل بر این است که قرارداد مدت‌موقت خاتمه یافته است.

در نتیجه، عدم تمدید قرارداد موقت را نباید به صورت خودکار اخراج دانست. اخراج تابع مقررات خاص خود در قانون کار است و با پایان یافتن مدت قراردادی که از ابتدا موقت بوده، تفاوت دارد.

تفاوت عدم تمدید قرارداد با اخراج کارگر

ماده ۲۴ قانون کار نیز مقرر کرده است که در صورت خاتمه قرارداد کار، کار معین یا مدت موقت، کارفرما در شرایط مقرر باید مزایای پایان کار را بر اساس سابقه کار و آخرین حقوق پرداخت کند. بنابراین پایان یافتن قرارداد موقت به معنی از بین رفتن حق سنوات کارگر نیست.

اگر کارگر چند سال قرارداد موقت داشته باشد و قرارداد تمدید نشود چه؟

اگر قراردادهای قبلی واقعاً مدت‌دار بوده‌اند، باید آخرین قرارداد و نحوه پایان آن بررسی شود. صرف اینکه کارگر چندین سال در یک کارگاه مشغول بوده، به تنهایی باعث نمی‌شود آخرین قرارداد مدت‌موقت خودکار دائمی محسوب شود.

در مقابل، اگر درباره نوع قرارداد، ماهیت کار، تمدید قرارداد یا وجود قرارداد جدید اختلاف وجود داشته باشد، موضوع می‌تواند در مراجع حل اختلاف کار بررسی شود. ماده ۲۵ قانون کار نیز رسیدگی به اختلافات ناشی از نوع قراردادهای مدت موقت و کار معین را در صلاحیت هیأت‌های تشخیص و حل اختلاف قرار داده است.

تمدید ضمنی قرارداد یعنی چه؟

ماده ۲۱ قانون کار، انقضای مدت قراردادهای موقت و عدم تجدید صریح یا ضمنی آن‌ها را از موارد خاتمه قرارداد کار می‌داند. بنابراین اگر قرارداد کتبی کارگر به پایان برسد اما همکاری با توافق طرفین ادامه پیدا کند، ممکن است قرارداد به‌صورت ضمنی تمدید شده باشد.

بر اساس مقررات و دستورالعمل مربوط به تمدید ضمنی قرارداد، اگر پس از پایان قرارداد موقت، کارگر همچنان به کار خود ادامه دهد و قرارداد کتبی جدیدی منعقد نشود، قرارداد برای یک دوره به میزان مدت قرارداد قبلی تمدید ضمنی می‌شود.

برای مثال، اگر قرارداد کارگر سه‌ماهه باشد و پس از پایان آن بدون امضای قرارداد جدید به کار ادامه دهد، این ادامه همکاری در مرحله نخست می‌تواند به منزله تمدید ضمنی قرارداد برای سه ماه دیگر باشد.

اما اگر پس از پایان این دوره تمدیدشده نیز کارگر در یک کار مستمر به کار خود ادامه دهد و مدت جدیدی برای قرارداد تعیین نشده باشد، قرارداد با توجه به تبصره ۲ ماده ۷ قانون کار، دائمی تلقی خواهد شد.

بنابراین در این وضعیت، صرفاً یک بار ادامه کار پس از پایان قرارداد، به معنی دائمی شدن فوری قرارداد نیست؛ بلکه باید پایان دوره تمدید ضمنی و ادامه همکاری پس از آن نیز بررسی شود.

برای جلوگیری از اختلاف، بهتر است کارفرما و کارگر پیش از پایان هر دوره، وضعیت قرارداد، مدت آن و شرایط ادامه همکاری را به‌صورت روشن و مکتوب مشخص کنند.

اگر کارفرما بعد از پایان قرارداد از کارگر بخواهد همچنان کار کند چه؟

اگر پس از پایان مدت قرارداد، کارگر همچنان با اطلاع و رضایت کارفرما به کار ادامه دهد، موضوع می‌تواند از نظر ایجاد یا ادامه رابطه کاری جدید اهمیت پیدا کند. به همین دلیل توصیه می‌شود ادامه همکاری پس از پایان مدت قرارداد بدون تعیین تکلیف کتبی رها نشود.

در این وضعیت، مدارکی مانند حضور و غیاب، فیش حقوقی، پرداخت دستمزد، سوابق بیمه، مکاتبات کاری و قراردادهای قبلی می‌توانند برای مشخص شدن وضعیت رابطه کاری اهمیت داشته باشند.

آیا کارفرما می‌تواند قبل از پایان قرارداد موقت، همکاری را یک‌طرفه تمام کند؟

اصل مهم در این زمینه در ماده ۲۵ قانون کار آمده است. اگر قرارداد برای مدت موقت یا انجام کار معین منعقد شده باشد، هیچ‌یک از طرفین به تنهایی حق فسخ آن را ندارند. البته باید متن قرارداد و شرایط قانونی حاکم بر رابطه کاری نیز بررسی شود.

بنابراین نباید پایان زودتر از موعد قرارداد موقت را با پایان طبیعی قرارداد در تاریخ مقرر یکی دانست. اگر کارفرما قبل از پایان مدت قرارداد رابطه کاری را قطع کند، موضوع می‌تواند با توجه به شرایط پرونده، متن قرارداد و مقررات قانونی مورد اختلاف قرار گیرد.

اگر قرارداد موقت تمام شود، سنوات چگونه محاسبه می‌شود؟

ماده ۲۴ قانون کار مقرر کرده است که در صورت خاتمه قرارداد کار، کار معین یا مدت موقت، کارفرما باید به کارگری که طبق قرارداد یک سال یا بیشتر اشتغال داشته است، برای هر سال سابقه، اعم از متوالی یا متناوب، بر اساس آخرین حقوق مبلغی معادل یک ماه حقوق به عنوان مزایای پایان کار پرداخت کند.

همچنین تبصره ۴ ماده ۷ قانون کار تصریح کرده است که کارفرمایان باید به کارگران دارای قرارداد موقت، به نسبت مدت کارکرد، مزایای قانونی پایان کار را پرداخت کنند. بنابراین قرارداد موقت بودن به معنی محرومیت از سنوات نیست.

قبل از امضای قرارداد جدید به چه نکاتی توجه کنیم؟

• نوع قرارداد را مشخص کنید: دائم، موقت یا کار معین.
• تاریخ شروع و پایان قرارداد را دقیق بررسی کنید.
• عنوان شغلی و شرح وظایف خود را بخوانید.
• مبلغ حقوق و مزایای قرارداد را با توافق واقعی طرفین تطبیق دهید.
• شرایط فسخ و خاتمه قرارداد را بررسی کنید.
• یک نسخه از قرارداد را نزد خود نگه دارید.
• اگر قرارداد قبلی دارید، تغییرات قرارداد جدید را با قرارداد قبلی مقایسه کنید.
• در صورت اختلاف درباره نوع قرارداد، تمام قراردادهای قبلی و مدارک اشتغال را نگهداری کنید.

نتیجه‌گیری؛ چه زمانی قرارداد کار دائمی می‌شود؟

دائمی شدن قرارداد کار موضوعی نیست که بتوان برای آن یک فرمول ساده مانند «بعد از سه سال» یا «بعد از پنج بار تمدید» تعیین کرد. ماده ۷ قانون کار قراردادهای موقت و غیرموقت را به رسمیت شناخته و تبصره ۲ این ماده مقرر کرده است که در کارهایی که طبیعت آنها مستمر است، اگر مدتی در قرارداد ذکر نشده باشد، قرارداد دائمی تلقی می‌شود.

در قراردادهای مدت‌موقت، تاریخ شروع و پایان قرارداد اهمیت دارد و ماده ۲۱، انقضای مدت و عدم تجدید صریح یا ضمنی قرارداد را از موارد خاتمه قرارداد می‌داند. بنابراین صرف سابقه طولانی یا تمدید چندباره، بدون بررسی سایر شرایط، برای اعلام دائمی شدن قرارداد کافی نیست.

از طرف دیگر، اگر درباره نوع قرارداد، ماهیت کار، ادامه همکاری پس از پایان قرارداد یا نحوه خاتمه رابطه کاری اختلاف ایجاد شود، کارگر می‌تواند مدارک خود را برای بررسی در مراجع حل اختلاف کار ارائه کند. قراردادهای قبلی، سوابق بیمه، فیش حقوقی و اسناد مربوط به ادامه کار از جمله مدارکی هستند که می‌توانند در بررسی وضعیت رابطه کاری مؤثر باشند.

در نهایت، مهم‌ترین نکته این است که نوع قرارداد را فقط از روی عنوان آن قضاوت نکنید. متن قرارداد، مدت تعیین‌شده، ماهیت واقعی کار و نحوه ادامه همکاری باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.

پرسش‌های متداول درباره دائمی شدن قرارداد کار

آیا بعد از چند سال قرارداد موقت، قرارداد خودکار دائمی می‌شود؟

خیر، نمی‌توان برای تمام قراردادهای موقت یک مدت مشخص تعیین کرد که پس از آن قرارداد خودکار دائمی شود. نوع فعالیت، مفاد قرارداد و مقررات مربوط به آن باید بررسی شود.

آیا تمدید چندباره قرارداد موقت باعث دائمی شدن آن می‌شود؟

صرف تمدید چندباره، به تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره دائمی شدن قرارداد کافی نیست. باید شرایط واقعی رابطه کاری و نوع فعالیت نیز بررسی شود.

اگر قرارداد موقت تمام شود و کارفرما آن را تمدید نکند، اخراج محسوب می‌شود؟

خیر، پایان مدت قرارداد موقت و عدم تجدید آن در ماده ۲۱ قانون کار به عنوان یکی از طرق خاتمه قرارداد آمده است و نباید به صورت خودکار با اخراج یکسان دانسته شود.

اگر بعد از پایان قرارداد همچنان سر کار باشم چه می‌شود؟

ادامه کار پس از پایان مدت قرارداد می‌تواند در بررسی وضعیت رابطه کاری اهمیت داشته باشد. بهتر است وضعیت ادامه همکاری و قرارداد جدید به صورت کتبی مشخص شود.

آیا کارگر قرارداد موقت سنوات می‌گیرد؟

بله. قرارداد موقت بودن به خودی خود باعث محرومیت از مزایای پایان کار نمی‌شود. ماده ۲۴ و تبصره ۴ ماده ۷ قانون کار مقررات مربوط به مزایای پایان کار کارگران دارای قرارداد موقت را بیان کرده‌اند.

اگر کارفرما قبل از پایان قرارداد موقت کارگر را کنار بگذارد چه؟

ماده ۲۵ قانون کار مقرر کرده است که در قرارداد مدت موقت یا کار معین، هیچ‌یک از طرفین به تنهایی حق فسخ قرارداد را ندارند. در صورت اختلاف، شرایط قرارداد و وضعیت واقعی رابطه کاری باید بررسی شود.

برای اثبات دائمی بودن قرارداد چه مدارکی لازم است؟

قراردادهای قبلی، سوابق بیمه، فیش‌های حقوقی، شرح وظایف، احکام و مکاتبات کاری و مدارک مربوط به ادامه همکاری می‌توانند برای بررسی وضعیت قرارداد مورد استفاده قرار گیرند. تشخیص نهایی به شرایط پرونده و مرجع رسیدگی‌کننده بستگی دارد.